از پلنگ اسمیلودون (Smilodon ) تا ظهور گربه سانان امروزی

 

سلسله (Kingdom) : Animalia

راسته (Phylum):      Chordata

رده (Class ):          Mammalia

زیر رده (Order) :            Carnivora

تیره ( Family) :           Felidae

جنس (Genus) :       Smilodon

 Smilodon

امروزه گربه سانان جزء شکارچیان موفق شمرده می شوند ولی در گذشته (حدود ده تا چهل میلیون سال پیش ) این تیره بسیار خطرناک تر وترسناک تر جلوه می کرد گروهی از گربه سانان به نام دندان خنجری ها ((Saber Toothed از هشت تا چهل هزار سال پیش درلس آنجلس ونزدیکی شهرکهای فیلم سازی مکان هائی جالب وجود داشت که بی شباهت به فیلم های تخیلی نبود حوضچه هائی که هیدروکربنهای موجود در زیر زمین بر اثر تبخیر از شکاف ها وشکستگی های سطحی  به صورت  مواد قیر مانند به اضافه گاز متان بالا آمده است این مکان های جالب ودیدنی لابریاRancho La Brea)) نام دارند داخل لابریا بازمانده  660 ارگانیسم پلئیستوسن یافت شده است ازجمله شکارچیان وعلفخوارانی چون گلوسوتریوم Glossotherium)) جانداران فوق درطول پلئیستوسن یعنی آخرین عصر یخ بندان زندگی می کرده اند اما جالب ترین ودومین گروه از نظر ازد یاد سنگواره پس از گلوسوتریوم یک جنس از دندان خنجری است این حانور شکارچی اسمیلودونSmilodon))نام دارد در حدود 000/40 سال پیش آب حاصل از باران روی این دریاچه ها را می پوشاند وبه خاطرجنس زمین زیرین یاهمان لابریا آب مدت ها در آنجا باقی می ماند و یک آبخوری وسوسه کننده اما کشنده را به وجود می آورد جانداران مختلف علفخوار وشکارچی برای آب خوردن به لابریا می آمدند این جانداران نگون بخت به محض ورود به آب در میان توده عظیم قیرگرفتار می شدند و پس از چند ساعت یا چند روز تلا ش وتقلا می مردند شکارچیان مختلفی چون پرندگان و علی ا لخصوص دندان خنجری ها به طمع طعمه ایی آسان به جانوران دربند حمله می کردند بدیهی است شکارچیان نیزکم وبیش به سرنوشت طعمه دچار می شد ند

این حفره های قیر(Tar Pits) و محتویات آن دفینه هایی بزرگ از سنگواره های ارزشمند است گروه های تحقیقاتی این گودال ها را بررسی می کنند مثلا گروهی گودالی به عمق 10متر را بررسی می کند ماده قیری به عنوان محافظ از استخوانها عمل می کند و جلوی تجزیه را می گیرد با به دام افتادن و فساد بدن پشه های خونخوار در بدن آنها تخم گذاری کرده و هر آنچه از پوست وگوشت است را از بین برده و استخوانهای قیر اندود نسبتا سالمی برای ما باقی مانده است . مشهورترین جنس از دندان خنجری ها اسمیلودون نام دارد که در لابریا هم زیاد دیده شده است نوعی گربه یا شاید پلنگ گوشتخوار کواترنری که از 5/2تا 000/10سال پیش در آمریکای شمالی وجنوبی می زیسته است

اما قدیمی ترین نوع از دندان  خنجری ها یوسمایلوس نام دارد دکتر لاری مارتین Dr LaryMartin)) معتقد است ازچهل میلیون سال پیش تا به امروز بیش از 10بار دندان خنجری ها منقرض شده و دوباره احیا شده اند .

در توجیه این مطلب باید گفت از 000/000/65سال پیش وپس از انقراض گروهی پایان دوره  کرتاسه جانداران کمی بر روی زمین باقی ماندند در این میان چندین شکارچی ناموفق نیز به وجود آمده و منقرض شدند تا سرانجام جانداری کوچک و با جثه ایی در حد گربه اما کارآمد پا به عرصه وجود گذاشت یوسمایلوس طعمه هایی تا پنج برابر جثه خود ودر حد گوزن را شکار می کرد دندان نیش یوسیمایلوس بزرگتر از دندان های شیر بوده است واین دندان ها در نسل های بعدی بزرگتر هم شدند هر چه دندان ها وجثه بزرگتر می شد امکان به دست آوردن طعمه های بیشتر وبزرگتر فراهم میشد ادامه این روندباعث کاهش علفخواران و طعمه ها وطبعا نیز باعث کاهش وانقراض شكارچيان ميشود  با به وجود آمدن دوباره علفخواران سيستم شكار وشكارچي مجددا احيا مي شد و اما اين روند در ميوسن پاياني  و 000/000/7سال پيش منجر به پيدايش گونه ايي از گربه سانان شد كه ديگر گربه نبود اين گونه با طولي در حد 2متر و وزني معادل 250 كيلوگرم بيشتر به خرس و شير شبيه بودند باربارا فيليسBarbourofelis)) با دندان نيشي حدود 20سانتي متر حتي فيل هاي قديمي بزرگي چون ‏Tetrabelodonte وDinothere وكرگدن هاي قديمي را شكار ميكرد اين جاندار بزرگ ومخوف از 000/000/13 تا 000/000/7سال پیش میزیسته ا ست و مغز بسيار كوچك وطبعا هوش بسيار كمي داشت  شايد همين هوش كم  باعث انقراض آن شد.

 اما جديد ترين نمونه دندان خنجري در پلئيستوسن پاياني وتا یازده هزار سال پيش در حوالي لس آنجلس مي زيسته است گربه یا همان  پلنگ اسميلودون  اين جاندار از جمله موفقترين دندان خنجري ها وشكارچيان است جثه ايي در حد شير آفريقائي وزني در حد 150 كيلوگرم دمی کوتاه قفسه سینه ایی گشاده سر وپاهای جلویی بزرگ وبا دندان هاي نيش 15 سانتي متري آرواره هاي دندان خنجري تا 120 درجه باز مي شد برخي اين جاندار را شبيه به ببر ميدانند در حالي كه اسميلودون در دشت و بيشه زندگي ميكرده وبر خلاف ببر پوستي خالدار داشته هر چند عده ایی پوستی مخطط حاصل زندگی جنگلی اسمیلودون را نیز معتقدندولیکن  اسميلودون را بيشتر جزء پلنگ ها ويوزپلنگها ميدانند ا لبته با شبيه سازيهاي امروزي آواي آن را شبيه به غرش شير مي دانند اين گونه بي رقيب كواترنري ا ز ماموتها.تنبل هاي قديمي. گلوسوتريوم.گاوميش هاي عظيم الجثه اسبها وگوزنها وديگر جانداران تغذيه ميكرد اسمیلودون مردار خواری نیز میکرد  اطلاعات ما از اسميلودون به خاطر وجود استخوانهاي متعدد از اين گونه در لابريا  نسبتا مناسب است در لابریا استخوانهای متعلق به 1200 فرد از اسمیلودون کشف شده است و در يك مركز تحقيقاتي بيش از000/000/1قطعه استخوان از بخش هاي مختلف بدن اسميلودون نگه داري مي شود .تاکنون چندین  گونه از اسمیلودون شناسایی شده است ولی 3 گونه مشهورتر عبارتند از :

 

1-اسمیلودون فتلیس        Smilodon Fatalis))

2-اسمیلودون پاپیولی تور  Smilodon Populator))

3-اسمیلودون گراسیلیس  Smilodon Gracilis) )

 

قدیمی ترین وکوچکترین گونه اسمیلودون گراسیلیس (اسمیلودون ظریف) نام دارداین گونه از دو ونیم میلیون تا پانصد هزار سال پیش در آمریکای جنوبی وشمالی  میزیست واما اسمیلودون فتلیس (اسمیلودون کشنده) از000/200/1تا000/10سال پیش در قاره آمریکا میزیست استخوانهای آن در آرژانتین و غاری در برزیل یافت شده است  وبالاخره اسمیلودون پاپیولی تور(اسمیلودون منهدم کننده) این گونه از پسرعموهای خود بزرگتر بوده ودر000/000/1تا000/10سال پیش در ایالات متحده میزیست ا ستخوانهای این گونه در لابریا فراوان است اسميلودون مغزي بزرگتر وهوشي بيشتر از گونه هاي قبلي داشت اين جاندار همانند شيرهاي آفريقائي به صورت جمعي زندگي ميكرد  اعضاي گروه از بچه ها وافراد ضعيف حمايت مي كردند در اين مورد مي توان به استخوانهاي كشف شده در لابريا اشاره كرد كه نشان مي دهد افراد مريض و ناتوان در اثر گرسنگي نمي مردند همچنین در برخی استخوانها آثار بهبود زخمهای عمقی دیده شده است البته این هم زیستی همیشه این قدر صمیمی نبوده در برخی جمجمه های کشف شده سوراخهایی دیده می شود که احتمالا حاصل نزاع بر سر جفت بوده است  .

در مورد روش شكار دندان خنجري ها فرضيات زيادي مطرح است ابتدا روش گربه سانان امروزي مطرح شد ولي دندان خنجر شكل اين جنس در تماس با استخوانها وتلاش براي رهايي طعمه سريعا از جا كنده ميشد  پس فرضيه سوراخ كردن بدن به جاي پاره كردن ومرگ جاندار بر اثر خونريزي قابل قبول تر است دندان خنجری ها جانورانی عضلانی وکند بودند و احتمالا از روش پنهان شدن و غافلگیری شکار می کردند  عده ايي حمله به زير شكم را مطرح و عده ايي حمله سريع به حنجره را مطرح كرده اند با توجه به طعمه هاي دندان خنجري ها و زير شكم صاف وسفت فيل ها و كرگدن ها فرضيه حمله به حنجره كه به خاطر وجود رگ هاي حياتي باعث مرگ سريع ميشود قابل قبول تر مي باشد هر چند احتمالا اسمیلودون هر دو روش را انجام میداده است

در مجموع تكامل وتغيير در دندان خنجري ها با تكامل از گونه هايي كه خود با داشتن پاهاي كوتاه پنجه هاي پهن و پنج انگشتي ومغز هايي كوچك مشخص مي شدند حاصل شده است  در مجموع توسعه و تخصصي شدن آنها در چهار مورد مهم زير انجام گرفت :

 

1ـ افزايش در اندازه بدن

2ـ افزايش ظرفيت مغزي

3ـ متناسب شدن دندان ها براي يك رژيم غذايي ويك روش شكار خاص

4ـ تخصص يافتن اندامها و دست وپاها به منظور تجهيز بهتر جانور براي زندگي در يك محيط خاص

 

سر انجام در 000/11سال پيش ودرپايان آخرين عصر يخ بندان موجي از انقراض هاي پلئيبستوسن پاياني اين جانوران را به سرعت از صفحه روزگار حذف كرد در آمريكاي شمالي علاوه بر پلنگ هاي دندان خنخري خويشاوندان غول پيكرفيل ها يعني ماموتها وماستودونها سگهاي آبي غول پيكر .تنبل هاي زميني بزرگ .اسبها شترها وگاوميش هاي عظيم الجثه وبسياري از جانداران ديگر منقرض شدند در اروپا نيز كرگدنهاي پر پشم .خرسهاي غار نشين بزرگ و گوزن شمالي ايرلندي منقرض شدند .هنوز دليل روشني براي اين انقراض وجود ندارد ولي دو فرضيه اصلي وجود دارد  كه يكي ذوب يخچال ها و تغيير شرايط آب وهوائي و وضعيت علفزارها وعلفخواران را موجب اين انقراض مي داند فرضيه ديگر بيان ميكند كه در سرآغاز عصر هولوسن جانداري ظهور كرد  كه به جاي دندانهاي خنجري از چوب و سنگ براي شكار استفاده ميكرد  انسانهاي ابتدائي با شكار انتخابي انواع بزرگتر اين انقراض را سرعت بخشيده اند عده ايي نيز هر دو عامل ظهور انسان وعوامل اقليمي حاصل از پايان آخرين عصر يخ بندان را تواما دليل اين انقراض بزرگ مي دانند  از آنجا كه اين جانداران وديگر پستانداران بزرگ پيش رويهاي يخ زاري عمده و متعدد بين يخزاري را پشت سر گذاشته بودند مشكل مي توان اين انقراضها را به تغييرات اقليمي نسبت داد از اين رو فرضيه هاي دوم وسوم از اعتبار بيشتري برخوردارند هر چند اين فرضيه ها معتبرترند وليكن از سوي همه افرادي كه در اين مورد مطالعه مي كنند مورد پذيرش قرار نگرفته است

امروزه شايد بتوان پلنگ هاي جنوب شرقي آسيا را نزديكترين خويشاوندان امروزي دندان خنجري ها دانست.

 

 smilodon