اَبردوران پرکامبرین (Precambrian Eon)

زمان قبل از ائون فانروزوئیک را پرکامبرین(precambrian) نامیده اند.پرکامبرين نخستين ائون زمين‎شناسى است و از نظر تاريخ کره زمين، پيش از دوره کامبرين قرار دارد. جداى از پرکامبرين، واژه‎هاى حيات اوليه(Protozoic)، بى حيات(Azoic) ، آغاز حيات(Eozoic) ، قديمي‎ترين حيات(Archeozoic)، حيات ناشناخته(Angustozoic) ، حيات پنهان(Crypotozoic) نام‎هاى ديگرى است که به اين ائون داده‎اند که از ميان آنها آرکئوزوييک براى بخش قديمى و پروتروزوييک براى بخش جديدتر قابل قبول‎تر است.


پرکامبرین قریب به نود درصد طول عمر زمین را شامل می شود . طول مدت پرکامبرین 4000 میلیون سال است . در چینه شناسی ، پرکامبرین را به دو ائون آرکئن(Archean) و پروتروزوئیک(Proterozoic) تقسیم نموده اند .اطلاعات و دانسته ها از ائون آرکئن و پروتروزوئیک نسبت به سایر زمانهای زمین شناسی کمتر است(زیرا قسمت اعظم سنگهای پرکامبرین تحت تأثیر دگرگونی یا فرسایش قرار گرفته اند و یا توسط سنگهای جوانتر پوشیده شده اند .) آثار فسیلی موجودات زنده پرکامبرین بندرت باقی مانده است(زیرا موجودات آن زمان ابتدایی و فاقد استخوان سخت بوده اند .) انطباق سنگهای پرکامبرین غالباً با استفاده از تعیین سن به وسیله مواد رادیواکتیو صورت می گیرد . بنا به گفته لیل(Lyell) قدیمی ترین زمین هایی که قشر یا پوسته اولیه زمین را تشکیل می داده است زمین های بلور لایه(Cristallopyllien) بوده است . حدود 12 فاز کوهزائی در طول 3000 میلیون سال وجود داشته است که بین قدیمی ترین سنگهای تعیین سن شده روی زمین تا کامبرین اتفاق افتاده است ، اما طول زمان هر یک از این فاز ها دقیقاً مشخص نیست . از بهترین فسیلهای شاخص پرکامبرین بالائی که از یک میلیارد سال قبل ظاهر شده اند می توان آثاری چون بابتوسفرها (babetospheres) و چوآریا(chuaria) را نام برد . پرکامبرین به دو ائون تقسیم شده است :

 

اَبردوران پروتروزوئیک(Proterozoic Eon)

به زمان بین 570 تا میلیون 2500 سال قبل را پروتروزوئیک نامیده اند . فاصله زماني 2.5 ميليارد تا 540 ميليون سال قبل يعني محدوده زماني تقريبي دو ميليارد ساله را شامل مي شود .حد بین پروتروزوئیک و کامبرین را با پیدایش اولین تریلوبیت بنام اوله نوس(olenellus) و یا فالوپسیا(fallopcia) مشخص می کنند . تعیین سن سنگهای پروتروزوئیک بر اساس رادیومتریک صورت گرفته است.به طور کلی سنگهای مربوط به این ائون به دو دسته تقسیم شده اند :

 

الف) سنگهایی با درجه درگرگونی بالا یا گرانولایت(Granulites)

ب) سنگهای آذرین و رسوبی تخریبی اغلب دگرگون شده و به علت داشتن کلریت سبز رنگ هستند . به این دسته سنگها مجموعه سنگهای سبز(Green stone belt) می گویند .. به علت کمبود اطلاعات فسیلی از پروتروزوئیک ، نمی توان به خوبی در مورد آب و هوای این ائون اظهار نظر نمود . زمینهای پروتروزوئیک عبارتند از :

1. سپرها یا زمینهای ثابت : زمینهایی که کمتر تحت دگرگونی و فرسایش بوده اند .

2. فلات قاره ها : در قسمتهای چین خورده و یا در دره های مرتفع قرار گرفته اند .

 

پروتروزوئیک شامل دوران‌هاي زير است:

 

1) Paleoporterozoic

از 2.5 ميليارد تا 1.6 ميليارد سال قبل را در برمي گيرد و خود شامل دوره هاي زير است:
الف) Siderian زمان(2.5 – 2.3 ميليارد سال قبل).

ب) Rhyacian زمان(2.3 – 2.05 ميليارد سال قبل).

ج) Orosirian زمان(2.05 – 1.8 ميليارد سال قبل).

د) Statherian زمان(1.8 – 1.6ميليارد سال قبل).

 

2) Mesoproterozoic

محدوده زماني 1.6 تا 1 ميليارد سال قبل را شامل مي شود و خود از دوره هاي زير تشکيل گرديده است:
الف) Calymmian زمان(1.6 – 1.4ميليارد سال قبل).

ب) Ectasian زمان(1.4 – 1.2ميليارد سال قبل).

ج) Stenian زمان(1.2 – 1ميليارد سال قبل).

 

3)Neoproterozoic

از 1 ميليارد سال قبل تا 542 ميليون سال قبل را دربرگرفته و شامل سه دوره زير است:

الف) Tonian يك ميليارد -850 ميليون سال قبل).

ب) Cryogenian زمان(850 -630ميليون سال قبل).

ج) Ediacaran زمان(630 تا 542 ميليون سال قبل).

 

اَبردوران آرکئن(Archean Eon)

ائون آرکئن به تنهایی 45 درصد طول زمین یعنی فاصله زمانی بین 5/2 تا 6/4 میلیون سال قبل را در بر می گیرد ،يعني محدوده زماني يک ميليارد و پانصد ميليون ساله را شامل مي‌شود. در قدیم بر اساس اصل روی هم قرار گرفتن طبقات(principle of superposition) قدیمی ترین سنگها را به آرکئن نسبت می داده اند . سنگهای رسوبی آرکئن غالباً از نوع تخریبی درشت دانه و سنگهای رسی تیره است .(مواد متشکله این سنگها از تخریب سنگهای آذرین حاصل شده اند .)موجودات زنده اولیه از نوع تک سلولی بوده اند .استروماتولیت ها از نمونه های فسیلی هستند که به تعداد نسبتاً زیاد درسوبات پرکامبرین بر جای مانده اند .امروزه استروماتولیت ها در حاشیه دریاهای گرم دیده می شوند ولی تعداد آنها نسبت به پرکامبرین بسیار کم است . امروزه استروماتولیتها را در استرالیا مشاهده می کنیم .  

آرکئن(Archean)متشکل از دوران‌هاي زير مي‌باشد:

  Eoarchean زمان(4 – 3.6 ميليارد سال قبل).

 Paleoarchean زمان(3.6 –3.2 ميليارد سال قبل).

Mesoarchean  زمان(3.2 – 2.8 ميليارد سال قبل).

 Neoarchean زمان(2.8 – 2.5 ميليارد سال قبل).