دوران پالئوزئيك (Paleozoic):

پالئوزوئیک یا دوران دیرینه زیستی از دو کلمه یونانی پالئوس (palaios) به معنی قدیمی و زئون (zoen) به معنی موجود زنده مشتق شده است .  طول این دوران حدود 340 میلیون سال است . (230 تا 570 میلیون سال قبل ) دوران پالئوزوئیک شامل 6 دوره است که به ترتیب از قدیم به جدید عبارتند از : کامبرین ، اردوویسین ، سیلورین ، دونین ، کربونیفر و پرمین . در دوران پالئوزوئیک مهمترین تغییرات با دوچرخه کوهزائی کالدونین (Caledonian) واریسکن (variscan) مطابقت دارد . شروع دوران پالئوزوئیک با حضور اشکالی از موجودات زنده ای مشخص می شود که دارای بخشهای سخت بودند فراوانترین اینموجودات آغازین تریلوبیتها بودند . سیلورین کوتاه ترین و کربونیفر طولانی ترین سیستم های دوران پالئوزوئیک هستند . رسوب گذاری در این دوران متنوع است . رسوبات تخریبی در پالئوزوئیک زیرین و رسوبات کربناته در پالئوزوئیک بالایی انتشار می یابند .انتشار رسوبات در زمان خود می تواند نتیجه عمل گسترش پوشش گیاهی قاره ای و فراوانی ارگانیسم های تثبیت کننده کربنات کلسیم و عوامل آب و هوایی باشد .

دوران پالئوزوئیک طولانی ترین دورانهای فانروزوئیک (حیات اشکار) می‌باشد. به علت اینکه موجودات زنده دوران پالئوزوئیک دارای ساختمان بدنی ساده تر از موجودات زنده دورانهای بعدی داشته‌اند به آن دوران دیرینه زیستی می‌گویند.از نظر زیست چینه‌ای و گسترش و تنوع موجودات زنده ، اکثریت گروههای بی‌مهرگان در پالئوزوئیک پسین وجود داشته‌اند. مهره داران بجز پرندگان و پستانداران نیز در این ظهور کرده‌اند. دوران پالئوزوئیک را به شش دوره کامبرین ، اردویسین ، سیلورین ، دونین ، کربونیفر و پرمین تقسیم نموده‌اند.

 

دوره کامبرین(Cambrian )

نام کامبرین از کلمه کامبرین که نام لاتین شهر گال است مشتق گردیده است. دوره کامبرین به سه دسته اشکوب زیرین ، میانی و بالایی تقسیم می‌شود. سن کامبرین از 570 تا 510 میلیون سال قبل است. از542 تا 488.3 ميليون سال قبل را شامل شده و از دورهاي زير تشکيل شده است:

الف – 1 ) Early زمان ( 542 – 513 ميليون سال قبل)

الف – 2 ) Middle زمان ( 513 – 501 ميليون سال قبل)

الف – 3 ) Furongian زمان (501 – 488 ميليون سال قبل)

آشکوب Paibian مربوط به نيمه پاييني اين دور است که زماني براي پايان آن تعيين نشده است.پیدایش آثار یخچالی در سنگهای رسوبی کامبرین چنین و نقاط دیگر نشان دهنده آب و هوای سرد این دوره می‌باشد.از فسیلهای این دوره ، تریلوبیت‌ها و همچنین بازوپایان دارای اهمیت فوق‌العاده زیادی می‌باشند. تریلوبیت‌ها سخت پوستان دریایی هستند که در اوایل دوران پالئوزئیک ظهور و در اواخر همین دوران از بین رفته‌اند. استروماتولیت‌ها ، کنودونت‌ها ، استراکودها و دسته‌ای دو کفه‌ایها نیز در این دوره ظهور یافته ، ولی تنوع چندانی نداشتند.

تقسیمات سیستم کامبرین توسط والکت (Walcott) به صورت سه قسمتی پیشنهاد گردید که شامل کامبرین زیرین ، میانی ، بالایی است .

 

فسیلهای شاخص کامبرین :تریلوبیتها و همچنین بازوپایان در این دوره دارای اهمیت فوق العاده‌ای بوده‌اند. تریلوبیتها سخت پوستان دریایی هستند که در اوایل دوران پالئوزوئیک ظاهر شده و در اواخر همین دوره از بین رفته‌اند. بدین ترتیب از فسیلهای شاخص این دوران به شمار می‌روند. نام تریلوبیتها به علت تقسیم طولی بدن به سه قسمت است. مهمترین تریلوبیتهای دوره کامبرین عبارتند از: اوله نلوس و جنس هولمیا مشخص کامبرین زیرین و جنس پارادوکسیدس مشخص کامبرین میانی.

 

حدود دوره کامبرین: حد زیرین این سیستم با پرکامبرین در ارتباط بوده ، ولی حد بالایی آن از نظر مورچیسون حتی سیلورین زیرین را شامل می‌شده است، اما در سال 1879 لاپ ورث (Lapworth) سیستم اردویسین را ابداع نمود که حد زیرین آن را اشکوب آرنیگین قرار دارد. حد بالایی کامبرین و مرز آن با اردویسین نیز از نظر چینه شناسی متفاوت است.

 

 

دوره اردویسین( Ordovician)

نام اردوویسین از نام قبیله اردویشیا (ordovicia) که در شهر گال زندگی می کردند گرفته شده است .طول این دوره از 515 تا 438 میلیون سال قبل است. از 488.3 تا 443.7 ميليون سال قبل را شامل مي شود و از دورهاي زير تشکيل شده است:

1)  Early زمان( 488.3 – 471.8 ميليون سال قبل)

آشکوب  TREMADOCIANمربوط به اين دور و فاصله زماني 488.3تا478.6 ميليون سال قبل است.

2)  Middle زمان(471.8 – 460.9 ميليون سال قبل)

آشکوب Darriwilian مربوط به اين دور و فاصله زماني468.1 تا 460.9 ميليون سال قبل است.

3)  Late زمان( 460.9 – 443.7 ميليون سال قبل)

آشکوب Hirnantian مربوط به اين دور و فاصله زماني 445.6 تا443.7 ميليون سال قبل است.

 

در پایان این دوره کامبرین عده‌ای از موجودات زنده از جمله تریلوبیت‌ها منقرض شدند. مرز بین تردویسین و کامبرین معمولا بر اساس نوعی از فسیلها به نام گراپتولیت‌ها و گونه‌های جدید کنودونت‌ها تعیین شده است. مرز بالایی این دوره با سیلورین نیز بر پایه فسیلهای گراپتولیت و کنودونت استوار است. گراپتولیت‌ها جانورانی هستند که اندامی شبیه به ستون فقرات دارند. این جانوران حد واسط مهره داران و بی‌مهرگان می‌باشند.

بررسیها نشان می‌دهد که آب و هوای این دوره از کامبرین گرمتر بوده است بطوری که رسوبات آهکی و دولومیتی بیشتری ته نشین شده است. در رسوبات اردویسین نفت نیز پیدا شده است. وجود نفت در این رسوبات نشان دهنده فراوانی و توسعه موجودات ریز شناور در آب دریاهای آن زمان می‌باشد. شواهد زیادی دال بر انقراض تعداد زیادی از موجودات زنده در پایان دوره اردیسین وجود دارد. علت این انقراض ، سرد شدن سریع ناگهانی آب و هوا در پایان این دوره می‌باشد.

 

فسیلهای شاخص در اردویسین :سه گروه از جانوران در کامبرین ظاهر شده‌اند، اما تنوع آنها مربوط به دوره اردویسین است. این جانوران عبارتند از: بازوپایان لولادار ، گراپتولیتها و کنودونتها. این سه گروه از مهمترین فسیلهای شاخص اردویسین به شمار می‌روند.

 

جغرافیای دیرینه اردویسین : بعد از پیشروی کلی دریا در دوره کامبرین ، سطح آب دریاها تا پایان اردویسین همچنان بالا بوده و سطح وسیعی از خشکیها را نیز می‌پوشانیده است. بزرگترین پسروی دریایی در آخر دوره اردویسین بوقوع پیوست، ولی اثر چندانی در زندگی موجودات زنده نداشت.

لازم به ذکر است که شواهد زیادی دال بر انقراض تعدادی از موجودات زنده در پایان دوره اردیسین وجود دارد. علت این انقراض را سرد شدن سریع و ناگهانی آب و هوا در پایان این دوره می‌دانند. در اردویسین خشکی بالتیک و خشکیهای کوچک بریتانیا از جنوب به طرف استوا تغییر مکان یافتند. در اثر این حرکت بود که بالتیک به حاشیه شرقی آسیا - اروپا منتقل شد.

 

دوره سیلورین(Silurian)

مورچیسون (Murchison ) نام سیلورین را به قسمتی از زمینهای شهر گال که قبیله سیلور (Silure ) در آن سکونت داشتند اطلاق نمود .سیلورین کوتاهترین دوره پالئوزوییک است که سن آن را 28 میلیون سال تعیین کرده اند . از 443.7 تا 416 ميليون سال قبل را شامل مي شود و از دوره هاي زير تشکيل شده است:

1)) LLANDOVERIANزمان (443.7 – 428.2 ميليون سال قبل) شامل سه اشکوب زير است:

الف- Rhuddanian زمان( 443.7 – 439 ميليون سال قبل)

ب-Aeronian  زمان(439 – 436 ميليون سال قبل)

ج- Telychian زمان(436 – 428.2 ميليون سال قبل)

2) Wenlock زمان(428.2 – 422.9ميليون سال قبل) شامل دو اشکوب زير است:

الف-Sheinwoodian  زمان(428.2 – 426.2 ميليون سال قبل)

ب-Homeran  زمان(426.2 – 422.9 ميليون سال قبل)

 

3) Ludlow زمان(422.9 – 418.7 ميليون سال قبل) شامل دو اشکوب زير است:

الف-Gorstian  زمان(422.9 – 421.3 ميليون سال قبل)

ب-Ludfordian  زمان(421.3 – 418.7 ميليون سال قبل)

4)  Pridoli زمان(418.7 – 416 ميليون سال قبل)

 

فسیل نخستین جانوران ساکن خشکی هم متعلق به موجوداتی عقرب مانند است .  گذر زیرین این دوره با فسیل گراتپولیتی به نام گلیپتوگراتپوس مشخص شده است. زیرا در بیشتر ممالک اروپایی بین اردویسین و سیلورین رخداد مهم تکتونیکی ملاحظه نشده است. گذر فوقانی این دوره نیز با زون گراتپولیتی به نام منوگراتیوس یونیفورمیس (Monograptus uniformis) که معرف قاعده دونین بوده و در مقطع چینه شناسی آن در ناحیه کلوک در چکسلواکی قرار دارد مشخص شده است.

مورچیسون (Murchison) در سال 1853 نام سیلورین را به قسمتی از زمینهای شهر گال و ناحیه شروپ شایر (ShropShire) واقع در جنوب غربی انگلستان که قبیله سیلورین در آن سکونت داشتند، اطلاق نمود.

در اوخر دوره سیلورین چین خوردگی کالدونین در سطح وسیعی از اروپای شمالی به وقوع پیوست و در نتیجه این چین خوردگی از وسعت دریاها کاسته شده و بر وسعت خشکیها افزوده گردید.ریفهای مرجانی در حاشیه اغلب خشکیهای دوره سیلورین وجود دارند. این امر بیانگر این موضوع است که بیشتر خشکیها در محل فعلی خود قرار نداشته‌اند بلکه خشکیهایی که امروزه نزدیک به قطب جنوب و شمال قرار دارند و دوره سیلورین به استوا نزدیک بوده‌اند. پیدایش و تنوع نخستین گیاهان آوندی و ظهور ماهیهای حقیقی و همچنین گسترش ماهیهای زره‌دار در طی این دوره بوده است. نخستین جانوران خشکی هم در سیلورین دیده شده‌اند.

 

تقسیمات سیليورین :

» سیلورین زیرین: که با اشکوب خلاندورین (LLandoverion) مشخص است. این اشکوب که شامل رسوبات ماسه سنگ و شیل است، در ناحیه خلانداوری در جنوب ناحیه ونز نامگذاری شده است.

» سیلورین میانی: که اشکوب ونلوکین (Wenelockion) را شامل می‌شود. اشکوب مذکور دارای رسوبات آهکی و شیلی حاوی گراتپولیت و نام آن از ناحیه ونلوک در جنوب ولز مشخص شده است.

» سیلورین بالایی : از اشکوب لودلووین (Ludlovian) تشکیل شده است. نام این اشکوب از شهر لودلوو (Lodlow) واقع در ایلت ولز در جنوب غرب انگلستان اشتقاق یافته و رخساره‌های آن شیلی آهکی است.

فسیلهای دوره سیليورین : گرتپولیتها از فسیلهای شاخص دوره‌های اردویسین و سیلورین بوده‌اند. علاوه بر گراتپولیت ، براکیوپودها ، مرجانها و کنودونتها نیز در این دوره گسترش و توسعه فراوان داشته‌‌‌‌اند. تعدادی از تریلوبیتها نیز در این دوره می‌زیسته‌اند. پیدایش و تنوع نخستین گیاهان آوند دار و ظهور ماهیهای حقیقی و همچنین گسترش ماهیهای زره دار نیز متعلق به این دوره بوده است. نخستین جانوران خشکی هم در سیلورین دیده شده‌اند.

جغرافیای دیرینه سیليورین : در اواخر چین خوردگی کالرونین در سطح وسیعی از اروپای شمالی به وقوع پیوست. و در نتیجه آن از وسعت دریاها کاسته شده و بر وسعت خشکیها افزوده گردید. کوههای آپالاش در آمریکای شمالی نیز حاصل این کوه زایی است. بعد از کوه زایی کالدونین رسوبات ماسه سنگ قرمز که حاصل پسروی دریایی هستند در قسمتهای زیادی از اروپا ته نشین شدند.

ریفهای مرجانی در حاشیه اغلب خشکیهای دوره سیلورین وجود دارند. بنابراین بیشتر خشکیها در محل فعلی خود قرار نداشته‌اند، بلکه خشکیهایی که امروزه نزدیک به قطب جنوب و شمال قرار دارند در سیلورین به استوا نزدیک بوده‌اند. فعالیتهای آتشفشانی اگر چه در اردویسین نیز وجود داشته‌اند، اما در سیلورین گسترش زیادتری یافته‌اند. بطور کلی رسوبات سیستم سیلورین در ایران گسترش کمتری داشته و قسمت اعظم این کشور در این دوره از خارج بوده است.

 

 

دوره دونین (Devonian)

این دوره 408 تا 360 میلیون سال قبل طول کشیده است. از 416 تا 359.2 ميليون سال قبل را شامل مي شود و از دور هاي زير تشکيل شده است:

1) Early زمان(416 – 397.5 ميليون سال قبل) شامل سه اشکوب زير است:

الف-Lochkovian زمان(416 – 411.2 ميليون سال قبل)

ب- PRAGHIANزمان(411.2 – 407 ميليون سال قبل)

ج- Emsian زمان(407 – 397.5 ميليون سال قبل)

2) Middle زمان(397.5 – 385.3 ميليون سال قبل) شامل دو اشکوب زير است:

الف-Eifelian  زمان(397.5 – 391.8 ميليون سال قبل)

ب- Givetian زمان(391.8 – 385.3 ميليون سال قبل)

 3) Late زمان(385.3 – 359.2 ميليون سال قبل) شامل دو اشکوب زير است:

الف- Frasnian زمان(385.3 – 374.5 ميليون سال قبل)

ب-Famennian  زمان(374.5 – 359.2 ميليون سال قبل)

رسوبات این دوره در دونشایر (Devonshire) انگلستان نامگذاری شده است. دوره دونین در بین دو دوره کوهنرایی کالدونین و هرسی نین قرار دارد. حد زیرین دونین شامل ماسه سنگ قرمز قدیمی (Old Redsandstone) است. با انقراض نوعی فیل ، گراپتولیتی مشخص می‌شود. این حد را با پیدایش سرپایان نیز مشخص می‌کنند.پیشروی دریا در این دوره باعث افزایش مرجانها شده بود. این مرجانها در محیطی نسبتا آرام و دور از محیط باتلاق تجمع و تشکیل شده بودند. دوره دونین به دوره ماهیها مشهور است. ماهیهای این دوره فاقد دندان و آرواه بودند و اولین حشره در دونین ظاهر شد. گیاهان خشکی از جمله نهانزادان آوندی در دونین توسعه یافتند. گستزش رسوبات آهکی و تبخیری حاکی از آب و هوای گرم در این دوره است.

 

فسیلهای دوره دونین :در این دوره بی‌مهرگان از جمله بازوپایان و دوکفه‌ایها فراوان بوده‌اند. از براکیویودها اسپریفریده ، رینیوکونلیده و استرونومنیده تنوع زیاد داشته‌اند. در اوایل این دوره آمونوئیدها که نرم تنان با صدف پیچیده بودند، به جای ناتیلوئیدها که صدف مستقیم داشتند، فراوان شدند. آمونوئیدها به علت تنوع سریع و کوتاهی دوره عمر جز فسیلهای شاخص دونین تا آخر دوران مزوزوئیک هستند. گرچه دونین به نام دوره ماهیها مشهور شده است، ولی تعداد گونه‌ها در این دوره بیشتر از دوره‌ای بعد نبوده است.از مهمترین ماهیهای این دوره می‌توان اوسترا کودرم (Ostracoserm) را نام برد که در محیطهای آب شیرین زندگی می‌کرده است. این ماهیها که فاقد دندان و آرواره بودند، دهان باسپری استخوانی پوشیده می‌شده است که در ماهیهای امروزی دیده نمی‌شود. اولین حشره در دونین ظهور می‌یابد. گرایتولیتها از بین رفتند و تری لوبیتها رو به کاهش نهادند. گیاهان خشکی از جمله نهانزادان آوندی در دونین توسعه یافتند.

 

 جغرافیای دیرینه دونین :در این دوره آب دریاها بالا آمد و دریاها در روی خشکیها پیشروی داشتند. عامل این پیشروی را ذوب شدن یخهای قطبی که در اردویسین تشکیل یافته بودند، می‌دانند. گسترش رسوبات آهکی و تبخیری حاکی از آب و هوای گرم در این دوره است. رسوبات تبخیری در سیلورین به فاصله 30 درجه از استوا تجمع یافتند، ولی رسوبات تبخیری دونین گسترش بیشتری به طرف شمال و جنوب داشته‌‌اند. ماسه سنگهای قرمز که از مهمترین رخساره‌های دونین است، در انگلستان مطالعه شده است. شواهد مغناطیسی بیانگر آن است که قاره‌های شمالی و جنوبی در دونین و کربنیفر بهم نزدیک شده‌اند.حدود 80 درصد موجودات زنده در کناره‌های قاره‌ها مشابهند. در اوایل دونین کوهها شکل گرفته و رسوبات ماسه سنگی قرمز سبب اتصال بعضی قسمتها شدند که از جنوب تا آمریکای شمالی گسترش داشتند و بعدها با پیشروی دریاها موجودات دریایی توسعه یافتند. در زیردوره دونین پسین قسمت اعظم ایران از دریا پوشیده بوده است. رسوبات فسیل‌وار این زیردوره از شمال بندر عباس تا ایران مرکزی و کوههای البرز گسترش دارند. شواهد پالینولوژیکی حاکی از آن است که در دوره دونین ایران ، استرالیا و عربستان بخشی از قاره آفریقا را تشکیل می‌داده‌اند.

 

دوره کربونیفر(Carboniferous )

در سال 1882 لایه‌های زغال‌دار انگلستان به نام کربونیفر نامگذاری شدند. نام کربونیفر توسط کنی بیر (Conybear)به زمین های حاوی زغال سنگ در انگلستان داده شده است .  طول عمر این دوره از 365 تا 290 میلیون سال قبل است . از 359.2 تا318.1 ميليون سال قبل را شامل مي شود و از دورهاي زير تشکيل شده است:

 

1) Mississippian

((359.2 – 318.1ميليون سال قبل شامل سه زيردور و سه اشکوب زير است:

الف-Early شامل اشکوب Tournaisian زمان(359.2 – 345.3 ميليون سال قبل)

ب-Middle شامل اشکوب Visean زمان ( 345.3 – 326.4 ميليون سال قبل)

ج-Late شامل اشکوب Serpukhovian زمان(326.4 – 318.1 ميليون سال قبل)


2) Pennsylvanian زمان (318.1 – 299 ميليون سال قبل) شامل سه زير دور و چهار اشکوب به شرح زير است:

الف-Early شامل اشکوب Bashkirian زمان(318.1 – 311.7 ميليون سال قبل)

ب-Middle شامل اشکوب Moscovian زمان ( 311.7 – 306.5 ميليون سال قبل)

ج-Late شامل اشکوب هاي زير است:

   -Kasimovianزمان(306.5 – 303.9 ميليون سال قبل)

   -Gzhelianزمان(303.9 – 299 ميليون سال قبل)

 

رسوبات مربوط به این زمان در امریکا به نام دوره های می سی سی پین ( Mississipian ) و پنسیلوانین (Pennsylvanian) نامگذاری شده است . وجود لایه های زغالدار بیانگر آن است که آب و هوای این دوره گرم و مرطوب بوده   است درنتیجه آب و هوای مناسب جنگلهای انبوه بوجود آمد .فوزولین ها (Fosulinids) یکی از میکروفسیلهای شاخص این دوره هستند . حد زیرین کربونیفر با فسیلهای گونیاتیت – فوزولین و کنودونت مشخص می شود . گذر فوقانی این دوره نیز با میکروفسیلهای شواژرین (Sheowagerina) و دوکفه ای پالئودونتا (Palaodonta) شناخته شده است .

 

فسیلهای دوره کربنیفر :همانطور که اشاره شد رشد و توسعه گیاهان در دوره کربنیفر به حداکثر رسید. گیاهان بازدارنده و نهانزادان آوندی در رسوبات زغال سنگی کربنیفر بر جای مانده است. مهمترین گروههای نهانزادان آوندی عبارتند از:

پکوتپه ریس که از سرخسهای حقیقی هستند. در این گیاهان رگبرگ وسط به خوبی نمایان و رگبرگهای اطراف ساده بوده و یا دسته‌های سه تایی را تشکیل می‌دهند. نوروپتریس قد آن بزرگ و برگهای آن نیز ممکن است به چندین متر برسند. برگچه‌ها شبیه به قلب و رگبرگهای طرفین دو شاخه هستند. اسفنوپتریس ، برگهای آن مضرس و گل آذین نیز دارای کیسه‌های گرده است. لیپید و داندرونها و سی ژیلاریا از گیاهان تنومند دیگری هستند که در کربنیفر ظاهر شدند. کوردائیتها ، از بازدانگانی هستند که در کربنیفر شناخته شده‌اند، ارتفاع این درخت تا40 متر می‌رسیده است.

علاوه بر فسیلهای گیاهی ، براکیوپودها ، کرینوئیدها و بریوزوئرها نیز از فسیلهای مهم این دوره به شمار می‌روند. فوزولینها یکی از میکروفسیلهای شاخص این دوره هستند. بعضی از موجودات از جمله مرجانهای تابولاتا و استرماتوپوروئیدها که در دوره‌های قبلی قسمت مهمی از ریفهای مرجانی را تشکیل می‌داده‌اند در کربنیفر ناپدید شدند. از تعداد تریلوبیتها نیز در این دوره کاسته شده است.

 

حدود دوره کربنیفر : حد زیرین سیستم کربنیفر با رسوبات دومین بطور ممتد توسط رسوبات دریایی مشخص است و از نظر بیوستراتی گرافی به نامه تصمیم کنگره بین المللی چینه شناسی کربنیفر (سال 1935) ظهور گونیاتیتی به نام Gattendorfa Sabinvoluta مشخص قاعده کربنیفر است، ولی به نظر می‌رسد که بهترین مقطع معرف مرز دونین - کربنیفر در حوضه رسوبی دینان در اروپای غربی واقع است. حدود دونین - کربنیفر با مطالعه میکروفسیلهای شاخص از قبیل فرامنیفرا و مخصوصا کنودونت‌ها نیز امکان پذیر است. حد فوقانی این دوره نیز با میکروفسیلهای شواژرین و دو کفه‌ای پالئودونتا شناخته شده است.

 

کوهزایی های مهم  کربنیفر:در این دوره جنبشهای کوهزایی مهمی بوقوع پیوسته و در نتیجه آن رشته کوههای هرسی‌نین تشکیل گردیده است. این رشته کوهها از آمریکای شمالی تا نواحی اورال کشیده شده است. این کوهزایی باعث تغییرات مهمی در موجودات زنده گردیده است. چرخه کوهزایی فوق دارای دو جهت است، یکی در جهت شمال غرب - جنوب شرق به نام آرموریکن (Armorican) و دیگری جنوب غربی - شمال شرقی به نام وارسیک (Varisque) و هر دو روی هم به نام آرموواریسک معروفند.

 

دوره پرمین(Permian)

نام پرمین اولین بار به رسوبات دریایی به اواخر دوران پالئوزوئیک نام پرم (Perm) واقع در شرق روسیه اطلاق گردیده است. از 299 تا251 ميليون سال قبل را شامل مي شود و از دورهاي زير تشکيل شده است:

1) Cisuralian زمان(299 – 270.6 ميليون سال قبل) شامل 4 اشکوب زير است:

 الف-Asselian زمان(299-294.6 ميليون سال قبل)

ب-Sakmarian زمان (294.6 -284.4 ميليون سال قبل)

ج-Artinskian زمان (284.4 – 275.6 ميليون سال قبل)

د-Kungurian زمان (275.6 – 270.6 ميليون سال قبل)

2) Guadalupian زمان(270.6 – 260.4 ميليون سال قبل) شامل 3 اشکوب زير است:

الف-Roadian زمان(270.6 – 268 ميليون سال قبل)

ب-Wordian زمان(268 – 265.8 ميليون سال قبل)

ج-Capitanian زمان(265.8 – 260.4 ميليون سال قبل)

3) Lopingian زمان (260.4 – 251 ميليون سال قبل) شامل 2 اشکوب زير است:

الف-Wuchiapingian زمان(260.4 – 253.8 ميليون سال قبل)

ب-Changhsingian زمان(253.8 – 251 ميليون سال قبل)

 

در بعضی نقاط دنیا جلفای ارس (مرز ایران و روسیه) گذر بین پرمین و تریاس به خوبی مشخص نیست و مجموعه‌ای این رسوبات به پرموتریاس معروفند. بطور کلی دو نوع رخساره مهم در دوره پرمین می‌توان تشخیص داد که عبارتند از : رخساره دریایی و رخساره خشکی.از مشخصات برجسته دوره پرمین وجود توسعه یخچالها در نقاط مختلف دنیا بوده است. همچنین در این دوره آثاری از خزندگان مشاهده شده است. در طی دوره پرمین توده‌های خشکی عمده زمین به هم پیوستند و ابرقاره پاگه‌آر ا بوجود آوردند. در پایان پرمین 75 در صد از خانواده‌های دوزیستان از بین رفته و بسیاری از انواع گیاهان منقرض شدند.

مهمترین جنسهائی که در این دوره یافت می شوند عبارتند از :

1-   گانگاموپتریس(Gangamopteris) 2- گلوسوپتریس

رخساره های مردابی و خشکی این دوره اغلب از ته نشینهای ماسه سنگ قرمز ، شیست و مارن های قرمز رنگ تشکیل شده است . و ته نشینهای دریایی آن عبارتند از : ماسه سنگ ، آهک و دولومیت است .

 

 

گیاهان دوره پرمین : بیشتر گیاهانی که در دوره پرمین دیده می‌شود در دوره کربنیفر نیز شناخته شده‌اند. مهمترین جنبه‌ایی که در این دوره یافت شده‌اند عبارتند از: گلوسوپتریس که مشخص دوره پرمین و تریا خشکی گندوانا می‌باشد. فسیل این گیاه در شمال روسیه ما بین پرمین زیرین و پرمین فوقانی نیز شناخته شده است. گانگاموپتریس که اختلاف آن با گلوموپتریس در این است که برگها عاری از رگ برگ وسط می‌باشند. این جنس نیز مشخص خشکی گنوانا است.

 

جانوران دوره پرمین : در میان روزبزان جنس فوزولنیا که در کربنیفر دیده شده ، در ته نشینهای دوره پرمین نیز شناخته شده است. تریلوبیتها تقریبا از بین رفته‌اند. از بازوپایان که در پرمین شناخته شده‌اند می‌توان گونه‌هایی از پروکتوس و اسپریفر را نام برد. از نرمتنان دو کفه‌ایها و شکم پایان و آمونوئیدها در ته نشستهای دوره پرمین به حالت فسیل شناخته شده‌اند. بخصوص گروه آمونوئیدها دارای گونه‌های مشخص می‌باشند.در پرمین آثاری از خزندگان مشهود است. از دوزیستان استگوسفالها با جثه بزرگ و دست و پای کوچک در روی رسوبات رودخانه‌ای زندگی می‌کرده‌اند. بطور کلی مهره داران پرمین با دوره کربنیفر اختلاف زیادی نداشته‌اند. با این وصف پیدایش خزندگان ترومورف که پستانداران اولیه شباهت داشته‌اند را می‌توان یکی از صفات مشخص دیرینه شناسی این دوره به شمار آورد.

 

 جغرافیای دیرینه پرمین : با توجه بوجود حرکات مهم کوهزایی در کربنیفر ، به نظر می‌رسد که در کربنیفر پایانی قاره‌ها و خشکیها توسعه پیدا نموده و مناطق وسیعی از مردابها و برکه‌های ساحلی یا بین قاره‌ای (حوضه‌های دریاچه‌ای) تشکیل گردیده و در آنها گیاهان زغالی رشد و نمو زیادی داشته‌اند. در پرمین ، در قاره‌های فوق الذکر شرایط آب و هوایی خشکتری حاکم گردیده و بالا آمدن آب دریا محدود و محلی بوده است. دریای آرتینکسین ، آسیای جنوب شرقی ، کناره شرقی گمداونا و بخش غربی قاره آمریکا را می‌پوشانده است.یکی از شرایط مهم تکامل پالئو ژئوگرافی در پرمین و بطور کلی پالئوزئیک پایانی ، تشکیل رشته کوههای اورال است که موجب اتصال قاره‌ای اطلس شمالی و سیبری گردیده است. در این حال دریای آرکتیک به طرف شمال اروپا رانده شده است. این دریا بعدا در حالیکه پسروی نموده از خود رسوبات مردابی و تبخیری بر جای گذاشته است. یکی از مشخصات برجسته دوره پرمین وجود و توسعه یخچالها در نقاط مختلف بوده بطور کلی در تمام ممالکی در نیمکره جنوبی واقع شده‌اند، بعد از کربنیفر یخچالها توسعه زیادی داشته‌اند. این یخچالها منحصر به نقاط کوهستانی نبوده بلکه زمینهای وسیعی را اشغال می‌نمودند.

 

 

ویژگیهای پالئوژئوگرافی پالئوزوئیک

بطور کلی در پالئوزوئیک تدریجا به مساحت قاره‌ها در اطراف هسته‌های پرکامبرین اضافه شده است و پیدایش رشته کوههای حاصل از کوهزایی کالدونین و همچنین کوههای حاصل از کوهزایی هرسی نین از این نوع می‌باشد. از نظر تغییرات آب و هوایی ، گرچه تشخیص این تغییرات مشکل به نظر می‌رسد، ولی شواهد و آثاری از دوره‌های مختلف یخبندان در پالئوزوئیک بدست آمده است که حاکی از تغییرات و تحولات آب و هوای است. در واقع نشانه‌هایی از یخبندان در اردویسین بالایی و کربونیفر شناخته شده است.

تحقیقات نشان می‌دهد که یخبندان کربونیفر بالایی منحصرا در محیط و محدوده قاره گندوانا گسترش داشته است. این دوره یخچالی بین دو دوره با آب و هوای نسبتا گرم محدود بوده است. با اینکه آثار دوره‌های یخچالی در پالئوزوئیک مشاهده گردیده است ولی بطور کلی این دوران دارای آب و هوای گرم بوده است.