انواع ماسه سنگ ها از نظر محیط تکتونیکی :

قوسهاي ماگماتيکي :

قوسهاي ماگماتيکي شامل جزاير قوسي و قاره‌اي همراه با فرورانش مي‌باشد که نواحي آتشفشاني ، سنگهاي آذرين دروني و رسوبات دگرگون شده را شامل مي‌شود. کوهزايي‌هاي چند چرخه‌اي شامل سنگ‌هاي تغيير شکل يافته و بالا آمده زير پوسته است که رشته کوهها را تشکيل مي‌دهد و بيشتر از رسوبات تشسکيل شده‌اند، وليکن داراي رسوبات دگرگون شده و آتشفشاني نيز هستند. بطور کلي ذرات آواري حاصل از سنگ‌هاي منشا متفاوت ، ترکيبات خاصي را دارا هستند و اين ذرات در حوضه‌هاي رسوبي که از نظر موقعيت تکتونيک صفحه‌اي تعداد محدودي هستند، رسوب کرده‌اند. قوس‌هاي ماگماتيکي، ماسه‌هاي با مقدار زيادي خرده سنگ ولکانيکي را توليد مي‌کنند و همانطوري که به طرف پايين ، ريشه‌هاي پلوتونيکي بيشتري را قطع مي‌کند، خرده‌هاي کوارتزي - فلدسپاتي توليد مي‌شود. بنابراين ممکن است يک روند ولکانيکي - پلوتونيکي حاصل گردد. ماسه‌ها در حوضه‌هاي جلوي قوسي و بين قوسي رسوب مي‌کنند. دانه‌هاي ولکانيکي معمولا داراي ترکيب آندزيتي بوده و غالبا ميکرو زيتي هستند. بعد از دياژنز ، ممکن است ماسه سنگهاي گري وکي توليد شود.


کراتون‌هاي پايدار :

در کراتونهاي پايدار با ارتفاع کم ، ماسه‌هاي کوارتزي از پي سنگ گنايسي - گرانيتي و از چرخه مجدد لايه‌هاي قبلي توليد مي‌شود. اين ذرات در روي کراتونها رسوب کرده يا اينکه به حاشيه‌هاي قاره‌اي غير فعال حمل مي‌شوند.

پي‌سنگ‌هاي بالا آمده :

پي‌سنگ بالا آمده ، مناطق مرتفعي هستند که در طول دلفيت‌ها و مناطق گسلي امتداد - لقر قرار دارند که عمدتا ماسه‌هاي کوارتزي - فلدسپاتي با مقدار کمي خرده سنگ در حوضه‌هاي کششي و جدا شده رسوب کرده‌اند.

ماسه سنگهاي کوهزايي :

ذرات آواري که از سيکل‌هاي مجدد کمربند‌هاي کوهزايي سرچشمه گرفته‌اند، داراي ترکيب بسيار متغييري هستند که منعکس کننده انواع مختلف کوهزايي است. رسوبات حاصل از سيکل‌هاي مجدد کوهزايي ، ممکن است حوضه‌هاي مجاور جلوي خشکي و حوضه‌هاي اقيانوسي باقيمانده را پر کنند يا بوسيله سيستم‌هاي رودخانه اصلي به حوضه‌هاي دورتري در موقعيت‌هاي تکتونيکي غير وابسته حمل شود.‌اکثريت دانه‌ها در بسياري از ماسه سنگهاي حاصل از سيکل مجدد کوهزايي با دانه‌هاي سنگي و آنهايي که از رشته کوههاي حاصل از برخورد قاره‌ها سرچشمه گرفته‌اند. اکثريت دانه‌ها باکوارتز بعلاوه خرده سنگهاي رسوبي است و همانطوري که سطوح عميق‌تر کوهزايي بالا مي‌آيد، معادن دگرگون شده خرده سنگهاي رسوبي فراوان مي‌گردد. بنابراين ، اين ماسه‌ها بيشتر از دانه‌هاي کوارتزي - سنگي با مقدار کمي فلدسپات و دانه‌ها ولکانيکي تشکيل شده‌اند.

  
رخساره‌هاي سنگي ، ماسه سنگ :

مطالعه رخساره‌هاي سنگي ماسه سنگ در يک حوضه را مي‌توان براي تشريح تاريخ زمين شناسي ناحيه منشا بکار برد. در جايي که بالا آمدگي در ناحيه منشا ، قسمتهاي عميق‌تر را در معرض فرسايش قرار مي‌دهد، ترکيب ذرات آواري به تدريج تغيير مي‌کند. يکي از مطالعات کاملا مستند ، برسي رخساره‌هاي سنگي ماسه سنگهاي کرتاسه است، که حوضه‌هاي جلوي قوسي در دره بزرگ کاليفرنيا را پر کرده‌ و از بالا آمدگي قوسهاي ماگماتيکي سيرانوارا سرچشمه گرفته است. ماسه سنگها بيشتر کوارتزي - فلدسپاتي هستند و به طرف بالا مقدار کمي خرده سنگ دارند و همانطوري که سنگهاي آتشفشاني در قوسها نسبت به پلاژيوکلاز در اين سنگها افزايش مي‌يابد.