Geology Science

1- مقدمه

٢-پيشينه تاريخي

٣-زمين شناسي پزشكي و محيط زيست

٤-عناصر کمیاب در محيط زيست

١-٤- ويژگيهاي زمين شناسي و نحوه تحرك عناصر کمیاب در محيط زيست

٥-سلامتي وجامعه

١-٥- معدن کاري

٢-٥- فعاليت هاي صنعتي

٣-٥ -کشاورزي

٤ -٥- محيطهاي شهري

٦-بيماري هاي مرتبط با مسائل محيطي

١-٦- بيماريهاي قلبي

٢ -٦- سرطان

٧-نتيجه گيري و پيشنهاد

اصولا کشور ايران به علت شراط خاص جغرافياي ،آب و هوايي ،زيستي و زمين شناسي در موقعيتي قرار دارد که از طبيعت بكر و دست نخورده اي برخوردار است ولي طي ساليان با توسعه فعاليت هاي صنعتي ،کشاورزي و شهري بنحو محسوسي از ميزان اين دست نخوردگي کاسته شده و احتمال زيادي دارد که با افزايش فعاليت هاي مذکورمشكلات ريست محيطي خطرناکي در آینده نزديك بروز کند . براي مثال استفاده زياد و بي رويه از انواع سوخت هاي فسيلي براي توليد انرژي ،فعاليت هاي معدن کاري وسيع و درعين حال بي رويه نظير استخراج و دپوي مواد معدني نظير مس ، سرب ، آهن ، منگتز و غيره پراکنده شدن اين مواد در محيط زيست استفاده غير اصولي از انواع کودهاي شيميايي و مود دفع آفات نباتي، استفاده از منابع آب زير زميني آلوده دست آمدن از چاه هاي زير زميني وتيز دفع فاضلاب ها به داخل چاه هاي کم عمق و بسياري ديگر از اين مواد سبب شده اند که محيط زيست کشوران هر چه بيشتر آلوده شود و احتمال بروز انواع بيماري هاي ناشي از اين گونه مسائل در دراز مدت سبب به خطر افتادن جدي سلامت افراد مي شود .در اين مقاله کوشش شده است به معرفي عوامل آفرين براي محيط زيست و سلامتي انسان پرداخته شود و نقش مهم زمين شناسان در شناخت و جلوگيري از بروز مشكلات زيست محيطي تا حدودي مشخص شود و دراين راستا به شاخه جديدي از علوم زمين تحت عنوان « زمين شناسي پزشكي » پرداخته شده است . اگر چه مسائل پزشكي و ارتباط احتمالي آن ها با زمين شناسي هنوز به عنوان شاخه اي از علوم زمين مطرح نشده ، ولي اين گونه مسائل موضوعي است که به طور روز افزون در دنيا اهميت بيش تري پيدا مي کند و تاکنون مقالات زيادي در اين زمين مورد تهيه وتدوين شده است و به طور کلي مسائل زمین شناسان پزشکی (Medical Gelogy) در بر گیرنده اسم هايي مي باشد که به خصوصيات کاني ها ، سنگ ها و آب ها و ارتباط احتمالي آنها با سلامت انسان مي پردازد .

همواره مطالب و تخصص هاي بسيار متنوعي هنگام بررسي ارتباط دو جانبه بين سلامتي انسان و شرايط محيطي زمين شناسي بايد بكار گرفته شوند . براي مثال پزشكان آسيب شناس بايد مشخصات عوامل تهديد آننده سلامتي را تعيين و يا شيمي دان ها بايد حد مقادير مجاز ترکيبات شيميايي را مشخص سازند و در نهايت زمين شناسان بايد منشا آلودگي را شناسايي کنند ، اعم از آن که اين منشا در خاك ، سنگ يا آب باشد . به عبارت ديگر آن ها بايد محل مواد زيان آور را مشخص کرده ، که چگونه اين مواد به محيط هاي طبيعي نقل و انتقال پيدا کرده اند . اگر چه هنگام بروز بيماري هاي مرتبط با مسائل زيست محيطي پزشكان مسئوليت معالجه را دارند ولي اين وظيفه زمين شناس مي باشد تا ترتيبي اتخاذ کند که پس از کشف منابع آلوده کننده و جلوگيري از آلودگي هر چه بيشتر ، موجبات بروز مجدد بيماري ها فراهم نشود . کار اين زمين شناسان محيط زست از نظر پيش بيني مسائل تا حدودي شباهت با زمين شناسي مهندسي دارد زيرا مثلا در زمين شناسي مهندسي، مسئل پايداري سطوح شيب دار ،زمين شناس بايد

تمهيداتي را دراختيار بگيرد که با اجراي آن ها از مسائل لغرش و به خطر افتادن احتمالي جان انسان ها جلوگيري شود .

بقراط ( (Hippocrates اولين شخصي ( ٤٦٠ تا ٣٧٠ قبل از ميلاد) است که به جهت کوشش براي برقراري ارتباط بين سلامتي ،خصوصيات طبيعي و حتني ويژگيهاي نژادي ،تحت تاثير عوامل محيطي اشتهار دارد وي در ٧٢ اثر خود ويژگيهاي انساني را از ديدگاه نظري و عملي مورد بحث قرار داده و در مورد بيماريها و خصوصيات انسان ها مطالبي را عنوان مي کند .

بقراط به عنوان پايه گذار علم نژاد شناسي تطبيقي براي کساني که مايل به شروع يادگيري علوم پزشكي هستند ، اهميت مطالبي نظير ويژگيهاي بادهاي گرم و سرد ، خصوصيات آب ها و حتي طلوع خورشيد را گوشزد مي کرد مثلا او عنوان مي دارد که تفاوت خصوصيات طبيعي مردم مراکش با ديگران و زرد بودن سيماي آن ها بايد ابتلا اين مردم به بيماري زردي نيست بلكه اين مشخصات ظاهري به زيستن آن ها در مرداب ها ،نوشيدن آب راکد و متعفن وخوردن غذاي بد و مناسب مربوط است . الزورت هانتنگتون (Ehes Worth Huntington) که جغرافيدان طبيعي بود درنوشته هايش که در سال ١٩٠٠ منتشر شد ، خصوصيات آب و هوايي را عوامل مهمي در سلامتي ، مقاومت ، نيرومندي و بلوغ فكري و عقلي نژادهاي گوناگون مي داند .بسياري از نوشته های يوناني و رومي به ارتباط بين بيماري هاي گوناگون و مشاغل خاص اشاره مي کنند براي اولين بار دانشمندي آلماني در سال ١٤٧٢ به مسموميت ناشي از سرب و جيوه درحرفه زرگري اشاره کرد است . همچنين درسال ١٥٥٦ يك کاني شناس به نام آگريكولا (Agricola) در مورد مسائل سلامتي معدن کاران و ارتباط بين اين مسائل باحرفه معدن کاري مطالبي را بيان مي دارد .

آب آشاميدني هموراه درامر سلامتي انسان ها از اهيمت زيادي برخوردار بوده است و نه فقط مردم فقير از نوشيدن آب غير بهداشتي قرباني نوشيدن آب آلوده بوده اند بلکه اين افراد سرشناس نيز قرباني نوشيدن آب آلوده بوده اند از جمله اين افراد مي توان به لويي هجدهم پادشاه فرانسه ، چارلز دهم پادشاه سوئد ، شاهزاده آلبرت انگليسي وپسرش ادوارد هفتم و نوه اش جورج پنجم اشاره آرده وحتي به طو ر طنزآلود دو دختر لويي پاستور نيز از تب تيفوس فوت کرده اند ، البته به دست آوردن آب بهداشتي نه تنها نيز از در طول تاريخ بلكه در زمان فعلي نيز در سرتاسر جهان از مشكلات عمده محسوب مي شود. براي مثال در طول ١٩٦١ تا ١٩٧٠ درآمريكا ١٣٠ مورد شيوع بيماري هاي گوارشي گزارش شده که درتمام آن ها صرفا در اثر نوشيدن آب آلوده بوده است .

از آنجا که ارتباط منطقي بين بسياري از بيماري ها با شرايط محيطي طبيعي صرفا در طول ٤ دهه اخير به اثبات رسيده است ، لذا برنامه هاي بازدارنده )به غير از استفاده از سيستم فاضلاب ( صرفا پس از جنگ جهاني دوم مورد بررسي جدي قرار گرفته اند . اصولا علت اينكه دانش زمين شناسي تا قبل از جنگ جهاني دوم توسعه چنداي نيافته بودند بروز آنگونه مشكلات زيست محيطي مي باشد که پس از جنگ با توليد انواع مواد شيميايي طبيعي و مصنوعي به وجود آمده است . اهم عواملي که موجب عدم توسعه و رشد دانش زمين شاسي پزشكي در پيش از جنگ جهاني دوم شده اند ، عبارت اند از :

الف – پلاستيك ها آه از ترآيبات آلي ساخته مي شوند تا قبل از دهه ١٩٥٠ توليد نشده بودند .

ب – مواد شيميايي بسياري در حاب حاضر مورد استفاده هستند وسالانه به تعداد آنها هر چه بيشتر افزوده مي شود . براي مثال بيش از 700،000 ترکيب شيميايي که بسياري از آنها سمي هستند تاکنون به صورت تجارتي درآمريكا توليد شده اند و سالانه حدود ١٠٠٠ ترکيب شيمايي جديد نيز به آن ها افزوده می شود .مثلا از ميان ٧٠٠٠ ترکيبي که در سال ١٩٧٧ مورد آزمايش قرار گرفته اند اثبات شده که لااقل ١٥٠٠ عدد سرطان زا هستند .

ج – روشهاي تجزيه اي که دقت آنها p.p.b باشد قبل از دهه ١٩٦٠ چندان شناخته شده نبودند .

د- عصر اتم پس از جنگ جهاني دوم آغاز شد ، بنابراين مواد راديو اکتيو آلوده ساز پديده هاي جديد مي باشند .

ه- فهم اين عناصر کمیاب چگونه اهميت در زندگي انسان ها دارند صرفا در طي چند دهه اخير محقق شده است .

و – استخراج ،فرآوري ،کانه آرايي نيز توسعه زايدي پيدا کرده وعيار اقتصادي به حد پايين رسيده و هم چنين تكنولوژي فرآوري و استحصال پيشرفت چشم گيري داشته و در نتيجه بسياري از عناصر به چرخه آلودگي و محيط زيست وارد شده است .

به طور کلي مطالعات انجام گرفته اثبات کرده اند که تقريبا ٦٠ عنصر شيميايي در سيستم بيولوژيكي وجود دارند و از ميان آنها ٣٠ عنصر براي سلامتي و حيات انسان ضروري مي باشد اکسيژن –کربن ، هيدروژن ،نيتروژن ،کلسيم و فسفر بيش از 5 /٩٨ درصد از وزن بدن را تشكيل مي دهد ولي با اين حال عناصر در محيط زيست (Trace elemets) که فقط 05/0درصد وزن بدن را تشكيل مي دهد براي سلامتي اهميت دارند ١٤ عنصر اصلي و عناصر کمیاب عبار تند از کروم ، کبالت ، مس ، فلوريد ، يد،آهن ، منگنز،موليبيدن ، نيكل ،سلنيوم ، سيليس ،قلع ، واناديوم ، و روي در سيستم حخياتي بدن اسنان بايد مقدار اين عناصر در محدوده بسيار ناچيزي تغيير کند به اين معني که هر گونه افزايش يا کاهش مقادير مجاز آن موجب به وجود آمدن مشكلات خطرناکي براي سلامتي خواهد شد . براي مثال اگر چه بدن به سلنيوم نياز دارد، مقدار زياد اين عنصر مي توان باعث بروز مسموميت شود و بيماري هايي نظير اختلالات حرکتي را سبب شود يا به اندام خون ساز بدن آسيب برساند .

زمين شناسان پزشكي مي توانند ٤ نوع خدمات را در ارتباط با مسائل پزشكي ارائه دهند :

١-خصوصيات آن گونه محيط هاي زمين شناسي را تعيين کنند آب هاي بروز بيماري و آسيب مستعد هستند .

٢-مسير حرکت مواد خطرناك را در آب هاي سطحي و آب هاي زير زميني و حتي هوا تعيين کنند .

٣-خصوصيات کاني شناسي و پترلوژيكي بخش هاي سخت بدن انسان را کاملا بررسي وتجزيه و تحليل مي کنند .

٤-براي به حداقل رساندن و يا حذف مواد به مضر برنامه ريزيهاي لازم را انجام دهند .

فرايند هاي هوازدگي و فرسايش اين عنالصر امكان حرکت و نقل و انتقال را پيدا کرده و ممكن است در چرخه غذايي وارد شود . از اين رو بايد پيش بينی هاي درزمينه تمرکز اين عناصر و ترکيبات شيميايي ثانويه آن ها و نيز گسترش جغرافيايي اين عناصر صورت گيرد .عوامل ذکر شده در انتخاب محل استقرار تجهيزات و تاسيسات متعلق به جواع بشري اعم از صنعتي . کشاورزي، يا شهري از اهميت زيادي برخوداراند .

يكي ديگر از جنبه هاي پزشكي، مشكلات ناشي از دفع مواد زائد يا سمي در محيط هاي طبيعي است. در اين رستا جوامع انساني به طور روز افزوني با توليد و پراکنده کردن مواد مضر نه تنها شامل عناصر کمیاب مي شوند بلكه در برگيرنده اقسام گوناگوني از ترکيبات آلي نيز هستند . اثبات شده که اين گونه ترکيبات آلي سرطان زا بوه و موجب ضعف عمومي بدن مي شوند . با توجه به موارد مذکور زمين شناسان محيط زيست بايد مستقيما در مورد محل تخليه زباله ها اعم از شهري يا صنعتي ،منابع قراضه و مصالح ساختماني فاقد آلودگي جهت خاك ريزي يا احداث ابنيه فني ، بررسي و پي گيري و ثبت سيستم جريان آب هاي زير زميني و سطحي درمجاورت کارخانه هاي صنعتي و زمين هاي کشاورزي در تعيين موفقيت منابع آب فاقد آلودگي . ساير مسائل از اين قبيل مطالعات لازم را انجام تصميماتي لازم اتخاذ نمايد .يكي از زمينه هاي بسيار تخصصي زمين شناسي که درعلوم پزشكي کاربرد داشته و بخصوص در سال های اخير توسعه زايدي را پيدا نموده است .مطالعه ويژگيهاي کاني شناسي و پترولوژيكي بخش هاي سخت بدن انسان مثل استخوان ها و دندان هاست . تشخيص ترکيب کاني شناسي و جزييات ساختماني اين بخش هاي مي تواند عارضه هاي عادي را نشان دهد و اطلاعات مهمي را در مورد کمبودهاي رژيم غذايي و يا مواد غذايي آب هاي مضر مصرف شده توسط فرد بيمار ارائه دهد .

عناصر کمیاب عناصري شيميايي هستند که در بافت هاي زنده وجود داند و اگر چه مقدار آن ها ناچيز است ولي براي تنظيم فرايندهايی حياتي ضروري مي باشند . بعضي از اين عناصر مثل يد ممكن است با يكديگر ترکيب شده و ترکيبات شيميايي را به وجود آورند و سپس وارد فعاليت سوخت و ساز بدن شوند. درحالي که گروه ديگري از اين عناصر ناچيزي که براي تداوم سلامتي لازم هستند ،نتوانند وارد فرآيند سوخت وساز بدن شوند ،آنگاه اين عناصر درداخل بدن موجودات زنده ذخيره شده درنهايت با تجمع عناصر کمیاب در اثر تمرکز مواد زائد توليد شده توسط انسان امكان بروز بيماري هاي خطرناك به وجود خواهد آمد . در زير فهرست مختصري از عناصر کمیاب و اثر آن ها بر روي سلامتي انسان ها و حيوانات آمده است .

- کادميوم : مي تواند عامل فشار خون بوده و سبب بروز بيماري نرمي استخوان تخريب(بافت و نرم شدن استخوان ها ) شود . مواد باطله حاصل از معدن کاري و فرآوري فلزات سبب تمرکز خطرناك اين عنصر و رها شدن آن در بيوسفر مي شود

- کروم: درتعادل گلوکز موثر بوده و ممكن است يكي از عوامل مرض قند باشد . بيماري هاي برونشيت نيز امكان دارد دراثر عدم تعادل اوره به وجود بيايند .

- کبالت ،نيكل ،موليبيدن و واناديوم: همگي کاتاليزورهاي آنزيمي مهمي هستند به شرط آن که در مقادير ردياب خود باشند اما در صورت افزايش اي عناصر حالت مسموميت به وجود خواهد امد .

- مس: براي تنفس سلول ها عنصر لازمي است اما کمبود آن مي تواند منجر به کاهش کنترل عضلاني و کم خوني شود .

- فلور: اهميت زیادي در جلوگيري از کرم خوردگي دندان به خصوص درکودکان دارد مقدار بهينه آن در حدود يك قسمت در ميليون مي باشد . که البته کمتر از اين مقدار موجب پوسيدگي وسيع دندان ها مي شود و مقادير بيشتر سبب لكه دار شدن ميناي دندان خواهد شد و فقدان بسيار زياد اين عنصر، موارد پوکي استخوان را نيز افزايش مي دهد .

- کمبود يد سبب بروز بيماري گواتر و موارد سرطان سينه خواهد شد هم چنين عدم رشد جسمي و مغزي از جمله بيماري هاي مربوط به اين عنصر مي باشد .

- عدم تعادل درميزان سرب مي تواند فرآيند ترکیب پروتئين ها را دچار آسيب کند و از طرف ديگر مقادير زياد سرب رد استخوان ها جمع شود و سيستم اعصاب را دچار اختلال مي کند و سبب بروز کم خوني ميشود .

- کمبود ليتيوم منجر به عدم تعادل فكري و مغزي ( ديوانگي ) مي شود .

- منگنز: يكي از عناصر موجود در کاتاليزور هاي آنزيمي است ولي مقدار بيش از حد آن سبب مسموميت مي شود .

- جيوه: عنصر تجمع پيدا کننده اي است و بنابراين هر چه موقعيت حيوانات در چرخه غذايي بالاتر باشد ، مقدار اين عنصر در بدن آنها زياد تر خواهد بود . جيوه به سيستم اعصاب مرکزي بدن حمله کرده و براي مثال سبب بروز نتايج فاجعه آميز درمردم ساکن تعدادي از دهكده هاي ماهي گيري ژاپن شده است .

- موليبيدن : به خصوص بر روي حيوانات تاثير مي آند و افزايش آن در گله سبب عدم تعادل در رشد ، توليد مثل و فرآيندهاي کليوي (تصفيه خون (مي شود .

- مقادير سمي سلنيوم سبب اختلالات حرکتي و آسيب به سيستم گوارشي شده و منجر به بروز بيماري دربافت هاي خون ساز مي شود .سلنيوم: هم چنين ممكن است در پوسيدگي دندان و بروز سرطان نقش داشته باشد . مقادير کافي سلنيوم همچنين ممكن است در پوسيدگي دندان و بروز سرطان نقش داشته باشد.

- مقادير کافي سيليس به خصوص درفرآيند هاي آهكي شدن و تشكيل غضروف ها موثر است و هم چنين تصور مي شود اين عنصر در رشد بدن انسان ها نقش مهمي را ايفا کند .

- روي: رشد سلولي را تسریع بخشیده و کند بودن آن سبب ممانعت از رشد خواهد شد . اي عنصر هم چنين بازسازي بافت ها و التيام زخم ها را سبب مي شود و حتي ممكن است از بروز يا رشد بيشتر بعضي از انواع سرطان ها جلوگيري کند .مقدار زايد اين عنصر سبب مسوميت خواهد شد .

عناصر کمیاب توسط حرکت و جابه جايي خاك ، آب و هوا نقل و انتقال مي يابند و از آن جا که اين عناصر براي رشد گياهان حياتي هستند ، از طريق خوردن گياهان ،اين عناصر هم چنين تابعي از رنگ بستر منطقه در سنگ هاي مختلف تفاوت بسيار زيادي داشته و حتي امكان دارد که در يك سري سنگ هاي اسليتي با سن مشابه و واقع در نايحه ايكم وسعت ،مقادير عناصر کمیاب تا ٢٠ برابر تغيير کند اصولا کاني هاي سيليكاتي چندان در فرآيند چرخه عناصر کمیاب وارد نمي شود ،در حالی که بر عكس کاني هاي غير سيلكاتي در اين مقاديري از عناصر کبالت ، نيكل و کروم را به محيط وارد مي سازند .

به طور کلي آزاد شدن و رهايي عناصر کمیاب و حرکت آنها در داخل بيوسفر در ارتباط با فرآيند هوازدگي بوده و تمايل آن ها به انتقال تابعي است که از پارامتر هاي قابليت انحلال ،تبادلات يوني ، نوع ترکيبات شيميايي و غيره پس از وارد شد اين عناصر به داخل خاك رهايي و تحرك بيش تر اين عناصر بستگي به (پتانسيل اکسيداسيون احيا) رطوبت ، Eh,phمتغيرهايي نظير قابليت زهکشي خاك ، وجود ذرات رسي و درجه حرارت دارد .

اصولا جامعه بدترين دشمن خود مي باشد .عدم توانايي پرداخت هزينه هاي لازم براي تحت در آوردن مواد زايد که به داخل سيستم هاي طبيعي وارد مي شوند منجر به بروز مشكلات بهداشتي زيادي در طول تاريخ شده و سلامتي انسان ها را به خطر انداخته است و بسياري از تلاش هاي اجتماعي نظير فعاليت هاي صنعتي و عدن کاري سبب رهايي بيش از حد عناصر کمیاب و ساير مواد بيماري زا در محيط شده اند و در زير به شرح مختصري در مورد اين تلاش ها پرداخته مي شود .

بيماري مشهود ريه سياه که بسياري از معدن کاران به آن مبتلا هستند به تنهايي سلانه بيش از يك ميليارد دلار از هزينه اي درماني گرفت د رسال ١٩٧٥ نشان داده اند که ٣٠ درصد معادن امريكا در شرايطي قرار دارند که معدن کاران آنها ممكن است مبتلا به بيماري رويوي شند . هم چنين معدن کاراني که با کانسارها يا منابع غني از کاني هاي سيلیسي در ارتباط هستند . دچار بيماري ديگري به نمسيليكوزر مي شوند . در اين مورد شايد مضرترين نوع سيليكات ها آن هايي باشند که از انواع فيبري و رشته اي هستند و معمولا آزبست از آنها تهيه مي شود .اثبات گرديدها که تنفس اين رشته ها و يا گرد وغباري باقي مانده از آنها منجر به بروز سرطان مي شود . از طرف ديگر مواد زايد حاصل از معدن کاري احتمال دارد سبب اسيديته شدن آب هاي سطحي يا زير زميني شده و لذا حرکت و انتقال ناچيز را زا محل دپوها يا رخنمون هاي سنگي به نحو چشم گيري افزايش دهد . علاوه بر فعاليت هاي ذکر شده ساير فرآيندهايي که با معدن کاري در ارتباط هستند نظير عمليات کاني آرايي و يا حتي صنايع متالوژي نيز در اين مورد شايان توجه هستند .

زباله هاي راديو اکتيو در سال هاي اخير نه فقط براي مراکز اتمي بلكه براي فعاليت هاي معدن کري مشكلات زيادي را ايجاد کرده اند براي مثال براي عمليات ساختماني در اطراف يمي از شهر هاي آمريكا به طور ناخواسته ٣٠٠ هزار تن از اين مواد براي خاك ريزي و مصالح ساختماني مورد استفاده قرار گرفت و پس از اطلاع از اين مورد ، مشخص شد که براي تميز کردن محيط بايد هزینه سرسام آوري را پرداخت کرد .

بسياري از فعاليت هاي صنعتي مقادير زيادي از مواد زايد را به وجود مي آورد که بسياري از آن ها وارد آب هاي سطحي و زير زميني يا هوا مي شوند و اين محصولات فرعي و مواد زايد ممكن است حاوي مقادير زيادي از عناصر ناچیز يا طيف وسيعي از آلوده کننده هيا سرطان زا هستند . که البته مشخص شده بسياري از اين آلوده کننده ها سرطان زا هستند .بارانهاي اسيدي يكي ديگر از نتايج آلودگي هاي صنعتي بوده زير گوگرد ،نيتروژن و عناصر کمیاب حاصل از سوختن زغال سنگ و نفت پس از ترکيب با آب تبدیل به يكی ازمنابع اصلي توليد باران هاي اسيدي ميشود البته بايد خاطر نشان نمود که در تعداد زيادي از فعاليت هاي صنعتي نظير پتروشيمي ،لاستيك سازي و غيره نقش عوامل زمين شناسي بسيار ناچيز بوده و صرفا

کارشناسان محيط زيست بايد اين گونه فعاليت ها را مورد بررسي قرار دهند .

فعاليت هاي زراعي غير متمرکز )پخش گسترده آلوده کننده ها ) آلودگي هاي محيطي احتمالي و نيز مشكلات بهداشتي ناشي از آنها را فراهم مي کنند . اثبات شده که ارگانو کلريد ها )همراه با ارگانوفسفات ها ترکيب اصلي حشره کشها هستند (اثرات مخربي بر روي ماهي ها و پرندگان ساير وحوش داشته اندو اين مواد هم داراي عناصر کمیاب و هم مواد آلي هستند و از طريق آب هاي سطحي يا زير زميني انتقال يافته و در نهايت به چرخه غذايي وارد مي شوند هم چنين بسياري از کودهاي نيز داراي مقادير قابل توجهي از عناصر کمیاب هستند .

فعاليت هاي صورت گرفته درمحيط هاي شهري مواد زايد را به وجود مي آوردند که در نهايت امكان دارد سبب بروز بي نظمي هايي در سلامتي انسان شوند مواد زايد موجود در فاضلاب ها و ساير مكان هاي تخليه زباله ممكن است سبب رهايي عناصر کمیاب و سايرمواد سمي و زيان آور به داخل محيط شوند. حتي در مواردي مشخص گرديده که آب آشاميدني مورد مصرف عموم خود به نحوي در منبع اصلي تهيه آن آلود شده و پس از مصرف انواع بيماري هاي عفوني و گوارشي را سبب شده است .

بررسي هاي روز افزون نوعي ارتباط احتمالي بين مسائل بهداشتي و محيط هاي زمين شناسي را مشخص کرده اند .بعضي از اين بررسي ها بر روي کيفيت و سختي نسبي آب و بسياري ديگر بر روي مشخصات خاك ها ،سنگ ها و عناصر ناچيز متمرکز بوده اند . مثلا بعضي از بررسي هاي انجام گرفته درانگلستان ، ژاپن ، سوئد و امريكا نشان داده اند که نوع ارتباط مستقيم بين بيماري هاي قلبي و سختي آب وجود دارد . به عبارت ديگر هر چه سختي آب کمتر باشد احتمال بروز بيماري هاي قلبي بيشتر خواهد بود ولي بررسي هاي ديگر دراين مورد منكر چنين ارتباطي بوده و به وضوح تاکيد کرده اند که اصولا هيچ گونه ارتباطي بين کيفيت آب آشاميدني از نظر سختي .بيماري های قلبي وجود ندارد .

از طرف ديگر مطالعاتي در مورد محيط هاي ژئوشيميايي و ميزان مرگ و مير ناشي از بيماري هاي قلبي و عروقي در ايالات جورجياي امريكا صورت گرفته است . اين بررسي ها نشان داده اند که سنگ ها و خاك هاي اين ايالت بيش از ٣٠ عنصر کمیاب را به داخل محيط ژئوشيميايي وارد مي کند . با مقايسه ميزان اين عناصر و تعداد موارد ابتلا به بيماري هاي قلبي عروقي مشخص شده که بسياري از بيماري هاي قلبي نه بخاطر افزايش عناصر کمیاب در محیط بلكه بيشتر به خاطر کمبود آنها به وجود آمده اند.

محيط زيست انسان به طور روز افزوني بامواد به طور بالقوه سرطان زا اشغال مي شود . از جمله اين مواد مي توان به عناصر کمیاب و نيز ترکيبات آلي اشاره کرد .حتي محيط هاي طبيعي که در آنها هیچگونه تغييراتي ناشي از فعاليت هاي صنعتي يا کشاورزي صورت نگرفته نيز مي توانند به نحوي در بوجود آمدن بيماري هاي نقش داشته باشند . براي مثال مطالعات نشان داده اند که يك ناحيه به طور طبيعي فقير از يد

درآمريكا به خوبي با افزايش موارد گواتر يا سرطان سينه انطباق دارد . هم چنين دريكي از نواحي انگلستان که سنگ هاي دونين آن داراي مواد معدني بيش تري از سنگ هاي کربنيفر بوده است ، آب سرچشمه گرفته از سنگ هاي دونين پس از مصرف سبب بروز سرطان عده در افراد شده در حالي که آب منشا گرفته از سنگ هاي کربنيفر به علت کم بود کاني ها درآن منجر به بروز بيماري شده است . هم چنين بررسي هاي انجام گرفته در ولز و انگلستان نشان داده اند که موارد بيش از مهمول سرطان معده مرتبط با وجود مواد آلي بيشتر در خاك اطراف محيط زيست افراد بيمار بوده است . اين بررسيها درضمن مشخص کرده اند که وجود روي ،کبالت و کروم در محيط با افزايش ابتلا به سرطان معده انطباق دارند .مطالعات صورت گرفته درشمال ايران نشان داده اند که موارد ابتلا به سرطان مري در فواصل کوتاه شهري و روستايي به شدت تغيير مي کند و اين تغیير باتفاوت در ترکيبات خاك ، نوع گياهان و روش هاي کشاورزي در ارتباط مي باشد و مثلا بيشترين تعداد ابتلا در محل هايي بوده است که خاك به شدت شور است . از آن جايي که شرايط آب و هوايي ميزان رطوبت را تغيير مي دهند . اين شرايط نيز مي تواند يك عامل کنترل کننده در بروز بيماري باشد .

مسايل مطرح شده در متن مقاله به طور کم و بيش درکليه کشورها اعم از توسعه يافته يا در حال توسعه وجود دارند و حتي در جوامع پيشرفته مسائل مزبور آنقدر حاد شده اند که براي جلوگيري از خطر روز افزون تخريب محيط زيست حتي احزابي تشكيل گرديده اند . اصولا کليه « حزب سبز » سياسي نظير دانشمندان محيط زيست هم اکون متفق القولند که با روند کنوني استخراج مواد اوليه ،تهيه انواع مواد مصنوعي ،پخش

گسترده انواع ترکيبات طبيعي و مصنوعي درمحيط زيست و غيره شرايط زيست محيطي در سرتاسر کره زمين رو به وخامت مي رود . و بهترين مثال براي اين تخريب بوجود آمدن حفره در لايه اوزون مي باشد که سلامت کليه ساکنان کره زمين را به خطر انداخته است و لازم به ذکر است که رهگونه راه حلي که در اين ارتباط تا کنون ارائه شده صرفا راه حل موقتي بوده است و صرفا در دراز مدت وبا تغيیر الگوي توليد و مصرف مي باشد که مي توان تا حدودي شرايط محيط زيست کره زمين را بهبود بخشيد .در مورد ايران با توجه به عدم برنامه ريزي طويل مدت و فقدان هم آهنگي لازم بين سازمان هاي مختلف فعال در امور کشاورزي ،صنعتي ،و شهري ارائه هر گونه پيشنهادي در مورد بهبود شرايط محيط زيست نياز به برنامه ريزي دراز مدت دارد .استخراج مواد معدني ، استفاده از کودها و مواد دفع آفات ، تحت کنترل در آوردن کليه ويژگيهاي مربوط به فعاليت هاي صنعتي ، محدود کردن جوامع شهري و غيره و از همه مهمتر بالا رفتن ميزان آگاهي عمومي جامعه دارد . در اين ارتباط نقش سازمان هایی نظير « سازمان حفاظت محيط زيست » از اهميت ويژه اي برخوردار است .

برگرفته از فصلنامه علوم زمین شماره 14