کانسارهای طلا و نقره (سولفيد توده اي - رگه هاي آرسنور - اپي ترمال )
کانسارهای طلا و نقره (سولفيد توده اي - رگه هاي آرسنور - اپي ترمال )
» ماسيوسولفيد(سولفيد توده اي):نقره در اين كانسار به اشكال عدسي شكل و لايه اي ديده مي شود و به عنوان محصول فرعي كانسار هاي مس و سرب- روي وجود دارد. عيار معدن كاري اين كانسار 1000-100 گرم در تن مي باشد مانند كانسار تين تيك (آمريكا).
» رگه هاي آرسنور (Ag- Co- Ni) : نقره در اين كانسار به صورت رگه اي مي باشد. كاني هاي اقتصادي مهم آن پروستيت Ag3AsS3 و پيرارژيريت Ag3SbS3 مي باشد. عيار معدنكاري در اين نوع كانسار 1000-100 گرم در تن مي باشد به عنوان مثال كانسار كبالت (اونتاريو).
» اپي ترمال:در مورد منشأ كانسارهاي اپي ترمال نقره و حتي طلا بحث هاي زيادي وجود دارد. زيس (1929) و اشميت (1950) پيشنهاد نمودند كه كانسارهاي اپي ترمال و دگرساني هاي كائولينيت-آلونيت و پيروفيليت مي توانند دردورن گدازه هايي كه از دهانه هاي تغذيه كننده فاصله گرفته اند، تشكيل شوند. اين كانسارها بر اثر جريان يافتن سطحي آبهاي جوي در درون گدازه ها حاصل مي شوند. ليكن در بعضي مناطق سيالات كانسارساز اساساً ماگمايي مي باشند و درجه مخلوط شدگي آبهاي جوي و تأثيرات آن متفاوت است (كانسار هاي اپي ترمال فلزات قيمتي سيليتو در طلا).
سيليتو (1993) كانسارهاي اپي ترمال فلزات قيمتي را بر اساس نوع دگرساني و كانيشناسي به 2 گروه تقسيم نمود:
الف- كانسارهاي اپي ترمال نوع High Sulphideسولفيداسيون بالا يا اسيد- سولفات:
خصوصيات زمين شناسي: اين ذخاير همراه با سنگهاي آتشفشاني،در مناطقي كه تودههاي نفوذي نيمه عميق اسيدي تا حد واسط حضور دارند، يافت ميشوند. جايگاه تكتونيكي آنها عمدتاً در كمربندهاي زون فرورانش و مناطق پشت قوسي،در محل گودالهاي آتشفشاني(كالدرا) و همچنين در مجموعه گنبدهاي ريوليتي است.اين كانسارها احتمالاً بخش فوقاني سيستمهاي مس پورفيري را تشكيل ميدهند. از نظر سني عمدتاً در محدودههاي زماني دوران سوم و چهارم كشف شدهاند.
بافت و شكل ذخيره: به صورت بافت حفرهاي در سيليس، رگههاي دار يا لايهبندي، حالت برشي، و يا به صورت رگهاي و تودههاي جانشيني يافت ميشوند.
آلتراسيون:كانيهاي نظير كائولينيت، آلونيت، باريت، هماتيت، سرسيت، ايليت، پيروفيليت، جروسيت، در زونهاي آلتراسيون به چشم ميخورند. همچنين به دليل تأثير محلولهاي اسيدي و حل شدن ساير مواد، كوارتز به حالت دانه ريز و به صورت حفرهاي باقي ميماند.
كانيهاي ذخيره:پيريت، آنارژيت، كالكوزيت، كووليت، بورنيت، طلا، الكتروم، اسفالريت، كالكوپيريت، گالن، تتراهدريت، كانيهاي باطله شامل پيريت و باريت هستند.
ويژگيهاي ژئوفيزيكي:پايين بودن خواص مغناطيسي به دليل شست و شوي اسيدي سنگهاي منطقه.
عيار و ميزان ذخيره:در جدول2 عيار و ميزان برخي از معادن طلاي اپي ترمال(نوع سولفيد زياد) ارائه گرديده است.
|
نام معدن |
روش بهره برداری |
عیار |
ذخیره |
|
ال اندیو ellndio |
زیر زمینی |
g/t Au 178 g/t Ag 109 cu% 87/3 |
2-25 میلیون تن |
|
لپانتو lepanto |
زیر زمینی |
g/t Au 8/2 g/t Ag 3/11 cu% 8/1 |
2-25 میلیون تن |
|
پائبلو ویجو pueblo viejo |
روباز |
g/t Au 8/3 g/t Ag 20 |
کمتر از 100 تا بیش از 200 میلیون تن |
|
نانساتسو nansatsu |
روباز |
g/t Au ~63 |
چند میلیون تن |
جدول1- عيار و ميزان ذخيره اپي ترمال نوع سولفيد زياد
ب- كانسارهاي اپي ترمال نوع سولفيد كم Low- Sulphide (آدولاريا- سرسيت) :
خصوصيات زمين شناسي: اين ذخاير همراه با سنگهاي آتشفشاني كالك آلكالن آندزيتي كمربندهاي زون فرورانش يافت ميشوند، از نظر سني عمدتاً مربوط به دوران سوم هستند، اما در دوران دوم و اول نيز كشف شدهاند. در مناطق گسلي دهانههاي آتشفشاني و گسلهاي زونهاي كششي تشكيل ميشوند و در بخش فوقاني تودههاي نيمه عميق قرار ميگيرند.
بافت و شكل:عمدتاً توسط زونهاي گسلي كنترل ميشوند. در صورتي كه سنگهاي ميزبان از تخلخل مفيد و مناسب برخوردار باشند عرض زون كاني سازي ممكن است گسترده باشد. بافت در زون گسلي از نوع پر كننده فضاي خالي است.
آلتراسيون: زون سيليسي به صورت كلسدوني، رگههاي كوارتز، آدولاريا، كلسيت، ايليت، سريسيت، كائولينيت و آلتراسيون پروپيليتيك.
كانيهاي ذخيره: الكتروم، طلا، آرژانتيت،كالكوپيريت، اسفالريت، گالن، تتراهدريت، سولفوسالتهاي نقره و در بخش فوقاني سيستم آنومالي As, Sb, Hg ديده ميشود.
ويژگيهاي ژئوشيميايي:
Au, Ag, Zn, Pb, Cu, As, Sb, Ba, F, Mn و در مناطق خاص عناصر Te, Se, Hg يافت مي شود.
ويژگيهاي ژئوفيزيكي:
از ويژگيهاي ژئوفيزيكي اين ذخاير استفاده از روش VLF جهت شناسايي زون گسلي داراي سولفيد، پرتونگاري جهت شناسايي زون غني از پتاسيم مي باشد.
عيار و ميزان ذخيره(نوع كم سولفيد): دو نوع ذخاير طلاي اپيترمال كم سولفيد شناسايي شدهاند:
1- نوع Au-Ag
متوسط ذخيره: 77/0 ميليون تن، متوسط عيار: g/t1g و g/10=A t5/7= Au
2- نوع Au-Cu
متوسط ذخيره: 3/0 ميليون تن، متوسط عيار: %3/0>Cu>%75/0 و g/t38=Au
كانسارهاي طلاي اپيترمال به 3 حالت كلي يافت ميشوند كه عبارتند از:
1- نوع پراكنده در سنگهاي كربناتي (تيپ كربناتي)
2- نوع پراكنده در سنگهاي آتشفشاني (نوع چشمههاي آب گرم)
3- نوع رگهاي
|
|
سولفیداسیون بالا ( HS ) یا اسید سولفات ( آلونیت ) |
سولفیداسیون پایین ( HS ) یا ( آدولاریا – سرسیت ) |
|
موقعیت تکتونیکی |
جزایر قوسی و جاشیه های قاره ای |
نوع غنی از گوگرد در جزایر قوسی و جاشیه های قاره ای و نوع فقیر از گوگرد در شرایط کشش واقع در قوس ها و نیز در شرایط بعد از کوهزایی |
|
سنگ های آتشفشانی همراه |
عمدتا آندزیت - ریوداسیت |
آندزیت- ریوداسیت- ریولیت |
|
مناطق دگرسانی ( آلتراسیون ) |
دارای گسترش عرضی (معمولا از چند کیلومتر مربع) و واضح – آرژیلیک پیشرفته |
دارای گسترش کم و عیر واضح ( رسی حدواسط-سرسیتیک-ندرتا کلریتی) |
|
کانی های دگرسانی کلیدی |
آلونیت متبلور بر روی سطح و پیروفیلیت در اعماق |
سرسیت یا ایلیت + آدولاریا ، رزکولیت در کانسارهایی که همراه با سنگ های قلیایی هستند با یا بدون کلریت |
|
کوارتز |
دانه ریز و توده ای – عمدتا دارای منشا جانشینی |
کالسدونی و یا کوارتز با بافت قشر گونه کلوفرم- تیغه ای کوتاه و شکاف پرکن |
|
کربنات |
موجود نیست |
موجود است و اغلب منگنز دار می باشد |
جدول 1 - 2 ) خصوصيات مربوط به كانسارهاي طلاي اپي ترمال نوع سولفيداسيون بالا(Hs) و نوع سولفيداسيون پائين (Ls
|
|
سولفیداسیون بالا ( HS ) یا اسید سولفات ( آلونیت ) |
سولفیداسیون پایین ( HS ) یا ( آدولاریا – سرسیت ) |
|
سایر باطله ها |
باریت دارای گستردگی فراوان و با ماده معدنی و توام است و گوگرد به صورت شکاف پرکن حضور دارد |
باریت و یا فلوریت بطور موضعی حضور دارند و باریت بالای توده معدنی می باشد |
|
مقادیر کانی های سولفیدی |
10 تا 90 درصد حجمی ، عمدتا دانه ریز و بعضا به صورت پیریت لایه ای |
1 تا 20 درصد حجمی ، لیکن معمولا کمتر از 50 % حجمی عمدتا پیریت |
|
کانی های سولفیدی کلیدی |
سولفاسات های مس ( آنارژیت – لوزونیت ) و سولفیدهای مس+ آهن ( پیریت ) – مس (کالکوسیت – کوولیت –بورنیت) معمول می باشند و بعد از پیریت تشکیل می شوند |
اسفالریت – گالن و تترا هدریت معمول است . مس عمدتا به صورت به صورت کالکوپیریت حضور دارد |
|
فلزات موجود |
(Pb,Ag)As,Au,Cu |
Au ویا AG(Cu,Pb,Zn) |
|
فلزاتی که به صورت موضعی حضور دارند |
(Hg)Te,Sn,Mo,Sb,Bi |
(Hg,Se,Te)As,Sb |
|
نسبت گوگرد فلز در کانی های سولفیدی |
بالا |
پایین |
جدول 2 – 2
|
|
سولفیداسیون بالا ( HS ) یا اسید سولفات ( آلونیت ) |
سولفیداسیون پایین ( HS ) یا ( آدولاریا – سرسیت ) |
|
ماهیت سیالات کانسارساز |
اسیدی ، غنی از گوگرد و اکسیدی |
خنثی ، فقیر از گوگرد و احیایی |
|
منشا سیالات کانسارساز |
عمدتا حاوی سیالات ماگمایی |
عمدتا حاوی آبهای جوی |
|
همراهی با کانسارهای پورفیری |
کانسارهای طلا در بخش بالایی کانسارهای مس – طلای پورفیری و مس – مولیبدن پورفیری و بطور همزمان با این کانسارها تشکیل شده اند جزایر قوسی غرب اقیانوس آرام – فیلیپین و آند مرکزی ، شیلی |
کانسارهای طلا در اطراف کانسارهای مس پورفیری واقع در فیلیپین |
|
دما |
200 تا300 درجه سانتی گراد |
100 تا300 درجه سانتی گراد |
|
اندازه |
نسبتا کوچک |
متغیر – برخی ها گاهی بزرگ هستند |
|
ویژگی های ژئوشیمیایی |
آنومالی زیاد Cu نسبت Ag/Au کم |
میزان Zn وPb زیاد و Cu کم نسبت Ag/Au زیاد |
جدول 3 – 2
منبع : سایت زمین شناسی ایران ngdir.com